رسوبات و سنگ سیستم ادراری: علل، علائم و درمان

در ادرار برخی افراد رسوباتی وجود دارد که چه طبیعی باشد و چه طبیعی نباشد با آنالیز دقیق می‌توان نوع و میزان این رسوبات را مشخص کرد. رسوبات ادراری همچنین ممکن است از علائم برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند عفونت‌های مجاری ادرار، سنگ مثانه یا سنگ کلیه و بیماری‌های کلیوی باشد. بیماران باید هر زمانی که رسوبات را در ادرار خود دیدند به پزشک مراجعه نمایند.

وجود رسوبات ادراری در بسیاری از افراد طبیعی است. به هر حال، پس از انجام آزمایش ادرار می‌توان نوع و میزان رسوبات را مشخص کرده و تعیین نمود که آیا طبیعی است یا غیرعادی. در صورت بروز هر گونه مسئله‌ای در مورد ادرار باید حتماً به پزشک مراجعه کنید. جهت برقراری ارتباط با مشاورین ما در کلینیک اورولوژی دکتر اسلامی می‌توانید با ما تماس حاصل نمایید.

رسوبات ادراری چیست؟


رسوبات سیستم ادراری معمولاً به سلول‌ها، باقیمانده و مواد جامد دیگری که در ادرار وجود دارد گفته می‌شود. معمولاً رسوبات ادراری در قسمت‌های مختلف سیستم ادراری مانند مثانه، کلیه‌ها و... شکل می‌گیرد.

علل رسوبات ادراری


دیابت

ممکن است در ادرار بیماران مبتلا به دیابت رسوباتی وجود داشته باشد. سطح قند خون در بیماران مبتلا به دیابت افزایش می‌یابد. گلوکوز اضافی که دفع می‌شود باعث ایجاد رسوب در ادرار می‌شود. بدن افرادی که گرسنه هستند مانند افراد مبتلا به دیابت و بیماری‌های دیگر با تجزیه سلول‌های چربی انرژی تولید می‌کند. این فرایند باعث شکل‌گیری محصولات فرعی به نام کتون می‌شود که به شکل رسوبات ادراری از بدن دفع می‌شود.

 سنگ‌های مثانه

با افزایش سن، پروستات در مردان بیش از حد رشد می‌کند که باعث فشار آمدن بر مجرای ادرار می‌شود و در جریان عادی ادرار اختلال ایجاد می‌کند. ادرار باقیمانده در مثانه جمع شده و در نهایت به شکل سنگ‌ مثانه درمی‌آید. این سنگ‌ها نیز به صورت رسوبات ادراری از بدن دفع می‌شود. در زنان نیز به دلیل ضعیف شدن عصب‌های مثانه و فشار مثانه ممکن است خروج ادرار کاهش یابد و در نتیجه مثانه آسیب دیده و بیماری‌هایی مانند دیورتیکولی مثانه شکل گیرد. استفاده از کاتتر مثانه، التهاب ناحیه لگن و مثانه به دلیل پرتودرمانی و استفاده از برخی وسایل ضدبارداری می‌تواند احتمال تشکیل سنگ مثانه را افزایش دهد. در برخی موارد سنگ‌ کلیه نیز ممکن است از طریق لوله‌های حالب وارد مثانه شوند.

بیماری‌های کبدی

بیلی‌روبین پروتئینی است که در کبد تولید می‌شود. این نوع پروتئین به شکل رسوبات ادراری از بدن خارج می‌شود. وجود بیلیروبین در رسوبات ادراری می‌تواند نشان‌دهنده ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای کبدی و یا همولیز با انسداد مجاری صفراوی باشد. در صورتی که بیلیروبین موجود در رسوبات ادراری تحت درمان قرار نگیرد می‌تواند باعث ابتلا به زردی و یرقان شود و به همین دلیل پزشکان باید بلافاصله در این گونه موارد به پزشک مراجعه کنند.

گلبول‌های قرمز در ادرار

ادرار خونی می‌تواند به دلیل وجود رسوبات ادراری به وجود آید. گلبول‌های قرمز در ادرار یکی از شایع‌ترین و بارزترین علل به وجود آمدن رسوبات ادراری است. ادرار خونی می‌تواند به دلایل مختلفی نظیر بیماری‌های کلیوی، گلومرول ناشی از بیماری، رشد تومور در مجاری ادراری، عفونت‌های مجاری ادراری و انفارکتوس کلیه باشد. ادرار خونی می‌تواند به دلیل وجود سنگ‌های کلیه در مثانه باشد که باعث آسیب‌دیدگی فیزیکی مجرای ادرار شده است یا ممکن است استفاده بیش از حد از سوند موجب وجود خون در ادرار شده باشد.

بیماری‌های مجاری ادرار

بیماری‌های مجاری ادراری نیز ممکن است باعث به وجود آمدن رسوبات ادراری شوند. این نوع رسوبات حاوی پروتئین، لکوسیتها، باکتری، گلبول‌های سفید خون است. وجود پروتئین در ادرار می‌تواند به دلایل مختلفی باشد در حالی که باکتری در ادرار به دلیل وجود عفونت‌های ادراری است. باید توجه داشت که افراد مبتلا به عفونت‌های مجاری ادراری، نسبت به افراد سالم مقادیر بیشتری از رسوبات ادراری را دفع می‌کنند.

 کست‌ها

کست‌ها سلول یا قسمتی از سلول با شکل غیرعادی هستند. وجود این کست‌ها در رسوبات سیستم ادراری ممکن است نشان‌دهنده ابتلا به بیماری‌ها و اختلالات جدی و خطرناک باشد که به اقدامات فوری پزشکی نیاز دارد.

علائم


برخی علائم و نشانه‌هایی که با رسوبات سیستم ادراری همراه است به شرح زیر می‌باشد:

  • احساس نیاز زیاد به دفع مکرر ادرار یا تکرر ادرار
  • تغییر در رنگ ادرار، قرمز شدن، صورتی شدن رنگ ادرار
  • سوزش و درد در حین دفع ادرار
  • ادرار کف‌آلود
  • در موارد نادر ممکن است بیمار در پایین کمر درد داشته باشد.

تشخیص


برای تعیین وجود رسوبات ادراری پیگیری لازم است. در مواردی که نتایج در محدوده نرمال و طبیعی قرار نگرفته باشند، پزشکان آزمایش‌های ادرار را در فواصل زمانی معین تجویز نمایند. در مواردی که رسوبات ادراری بسیار غیرطبیعی باشد، پزشکان ممکن است دستور انجام نمونه‌یرداری کلیوی را نیز بدهند. این در میان بیمارانی که پروتئین ادرار آنها بسیار بالا است انجام می‌شود.

تعیین علت وجود رسوبات ادراری از روی علائم دشوار است. برای یک تشخیص دقیق و صحیح باید آزمایش‌های مختلف خون مانند آزمایش کتون انجام شود. همچنین می‌توان برخی از آزمایش‌های بدون نیاز به دستور پزشک مانند چوب ژرفاسنج را که به راحتی در منزل قابل انجام است را انجام داد. در موارد شدید بیمار باید از خوددرمانی اجتناب کرده و به یک پزشک متخصص و مجرب برای تشخیص صحیح مراجعه کند.

درمان رسوبات ادراری


زمانی که رسوبات سیستم ادراری تشخیص داده شد، پزشک آزمایش‌های نمونه‌گیری و بررسی تکمیلی ادرار را برای تعیین محتویات رسوبات ادراری توصیه می‌کنند. زمانی که علت وجود رسوبات ادراری مشخص شد، اقدامات درمانی با هدف درمان بیماری‌های زمینه‌ای و پیشگیری از ابتلا به عوارض جانبی انجام می‌شود.

  • بیشتر موارد ابتلا به عفونت مجاری ادراری با مصرف آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند.
  • سنگ‌های کلیه یا سنگ مثانه ممکن است با مصرف برخی داروها یا انجام عمل‌های جراحی درمان شود.
  • آخرین گزینه برای درمان بیماری‌های شدید کبدی پیوند عضو است.
  • مصرف مقادیر زیاد آب و مایعات، ورزش کردن منظم و تعادل در رژیم غذایی می‌تواند به پیشگیری از ایجاد رسوبات ادراری کمک کند.

پیشگیری


بیش از توجه به درمان، آگاه بودن نسبت به اقدامات پیشگیرانه از اهمیت زیادی برخوردار است. رسوبات ادراری غالباً به دلیل عدم تعادل متابولیسم پروتئین، اختلالات کلیوی و بیماری‌های بیولوژیکی دیگر ایجاد می‌شود. توجه به سلامت عمومی و سبک زندگی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. کاهش مصرف چربی و پروتئین در رژیم غذایی احتمال به وجود آمدن رسوبات ادراری، بیماری‌ها و اختلالات دیگر را کاهش می‌دهد.

شما باید یک رژیم سرشار از سبزیجات و میوه‌های تازه به اضافه مقادیر زیاد آنتی‌اکسیدان را برای کمک به دفع سموم از جریان خون و حفظ سطح سالم کلسترول خون داشته باشید. اگر کلسترول خون زیاد شود می‌تواند باعث ایجاد مشکل در عروق خونی شده و گردش جریان خون را مختل می‌کند.