پیچ خوردگی (تورشن) بیضه: علائم و درمان

پیچ‌ خوردگی بیضه یکی از شایع‌ترین موارد اورژانسی مرتبط با  بیماری‌های دستگاه اداری و تناسلی در مردان است. مردان دارای دو بیضه هستند که داخل کیسه بیضه‌ها قرار دارند. طنابی که به طناب اسپرماتیک معروف است حامل خون به بیضه‌ها است. با پیچ خوردن این طناب مردان مبتلا به عارضه پیچ‌ خوردگی بیضه (تورشن) می‌شوند. با پیچ ‌خوردگی بیضه جریان خون مختل شده و در نتیجه این امر بافت‌های بیضه کم‌ کم از بین می‌روند. تحقیقات حاکی از آن است که از هر ۴۰۰۰ مرد جوان یک نفر معمولا به این بیماری مبتلا می‌گردد. با این‌که پیچ‌خوردگی بیضه در مردان بالغ شایع‌تر است اما ممکن است مردان مسن‌تر و حتی نوزادان نیز به آن مبتلا شوند.

با وجود این‌که پیچ‌خوردگی بیضه یک شرایط کاملا اورژانسی پزشکی است اما بسیاری از مردان از صحبت کردن در خصوص  این بیماری خودداری کرده و یا پی‌گیر درمان آن نیستند. درد شدید بیضه‌ها را نباید نادیده گرفت. اگر دارای علائم پیچ‌خوردگی بیضه هستید باید در اسرع وقت به دنبال درمان بیماری باشید. پیچ‌خوردگی بیضه تقریبا همیشه با جراحی قابل درمان  است.

متخصصین ما در کلینیک تخصصی اورولوژی دکتر اسلامی با ارائه مشاوره تخصصی در مورد علل پیچ خوردگی بیضه و علائم و مشکلات ناشی از آن، روش درمانی مناسب را به شما معرفی می‌کنند. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو نوبت درمان می‌توانید با ما تماس بگیرید.

علل پیچ خوردگی بیضه


بسیاری از مردان معمولا از بدو تولد در معرض خطر زیاد  ابتلا به عارضه پیچ‌خوردگی بیضه هستند اما متاسفانه بسیاری از افراد به این موضوع واقف نیستند. معمولا بیضه‌ها داخل کیسه بیضه آزادانه حرکت نمی‌کنند. بافت اطراف کیسه بیضه محکم بوده و نقش حفاظت از بیضه‌ها را برعهده دارد. گاهی ضعیف بودن بافت همبندی کیسه بیضه موجب پیچ‌خوردگی بیضه می‌شود.

افرادی که دچار وضعیت ژنتیکی پیچ خوردگی بیضه هستند بیضه‌های آن‌ها آزادانه داخل کیسه بیضه حرکت می‌کند. این حرکت خطر پیچ‌ خوردن طناب بیضه را افزایش می‌دهد. گاهی‌اوقات آسیب وارده به کشاله ران ممکن است موجب پیچ‌ خوردگی بیضه شود. رشد سریع در دوران بلوغ نیز یکی دیگر ازعلل‌های پیچ‌ خوردگی بیضه است.

پیچ‌ خوردگی بیضه درهر شرایطی به‌عنوان مثال هنگام خواب و یا انجام فعالیت‌های فیزیکی ممکن است رخ دهد. آسیب‌های ورزشی نیز ممکن است زمینه‌ساز این بیماری شوند بنابراین بهتر است برای پیشگیری از وقوع چنین مشکلی مردان در انجام ورزش‌های تماسی، پوشیدن لباس‌ محافظ  را  فراموش نکنند. پیچ‌خوردگی بیضه معمولا در یک بیضه رخ می‌دهد. هنگامی که هر دو بیضه به‌طورهمزمان تحت تاثیر قرار می‌گیرند پیچ‌خوردگی  در دو بیضه اتفاق می‌افتد. البته باید خاطرنشان کرد که این مورد بسیار به ‌ندرت پیش می‌آید.

علائم


درد و تورم کیسه بیضه از شایع‌ترین علائم پیچ‌خوردگی بیضه است. درد ممکن است به‌طور ناگهانی به‌ سراغ بیمار آمده و بسیار شدید باشد. گاهی ممکن است تنها یک طرف کیسه بیضه متورم شود و گاهی کل کیسه متورم می‌شود. برخی مواقع بیمار متوجه می‌شود که یک بیضه او بزرگ‌تر از دیگری است. علائم دیگر پیچ‌خوردگی بیضه شامل:

  • سرگیجه
  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • توده در کیسه بیضه
  • خون در مایع منی

درد بیضه ممکن است ناشی از عوامل دیگری چون اپیدیدیمیت نیز باشد اما آن چه که اهمیت دارد این است که باید چنین علائمی را جدی گرفت و به دنبال درمان بود.

عوامل خطر


عواملی که احتمال خطر تورشن بیضه را افزایش می‌دهند عبارتند از:

سن

پیچ‌خوردگی بیضه در بین مردان ۱۰ تا ۲۵ سال بسیار شایع است. البته شایان ذکر است که این مشکل ممکن است در هر سنی رخ دهد اما به‌ندرت در سنین بالای ۳۰ سال اتفاق می‌افتد. تحقیقات حاکی از آن است که ۶۵% از موارد معمولا در سنین ۱۲ تا ۱۸ سال رخ می‌دهد. از هر ۴۰۰۰  مرد ۱ نفر قبل از سن ۲۵ سالگی به این عارضه مبتلا می‌شود.

سابقه پیچ‌ خوردگی بیضه

اگر پیچ‌ خوردگی بیضه ۱ بار اتفاق بیفتد و بدون درمان برطرف شود احتمال وقوع دوباره آن در بیضه وجود دارد. تنها در صورتی که از طریق عمل جراحی مشکل برطرف شود این احتمال صفر خواهد شد.

آب و هوا

از آن جایی‌که پیچ‌ خوردگی بیضه معمولا در شرایط آب و هوای سرد رخ می‌دهد این بیماری گاهی به سندرم زمستانی نیز معروف است. کیسه بیضه مردان در شرایط  و محیط گرم در وضعیت خوب  و درهوای سرد در وضعیت نامناسب قرار دارد. اگر طناب اسپرماتیک در حالی‌ که کیسه بیضه شل است  پیچ بخورد انقباض ناگهانی ناشی از تغییر شرایط جوی می‌تواند بیضه را تحت تاثیر قرار داده و در نتیجه موجب پیچ‌خوردن بیضه شود.

تشخیص پیچ خوردگی بیضه


  • معاینه فیزیکی
  • آزمایش ادرار برای تشخیص عفونت
  • تصویربرداری از کیسه بیضه

در طی معاینه فیزیکی پزشک کیسه بیضه را بررسی کرده تا از وجود تورم مطمئن شود. گاهی ممکن است ران بیمار را از داخل فشار دهد تا از سلامت بیضه اطمینان حاصل کند. این امر معمولا موجب انقباض بیضه‌ها می‌شود. اگر بیمار دچار پیچ‌ خوردگی بیضه باشد معمولا واکنشی نشان نمی‌دهد.

‌سونوگرافی از بیضه‌ها نیز یکی دیگر از راه‌های تشخیص پزشکی پیچ‌ خوردگی بیضه است. در سونوگرافی جریان خون به بیضه‌ها نشان داده می‌شود. اگر جریان خون کمتر از معمول باشد فرد ممکن است به بیماری پیچ‌خوردگی بیضه مبتلا باشد.

جراحی


معمولا تورشن بیضه با جراحی درمان می‌شود. در موارد بسیار نادر پزشک با پیچاندن طناب اسپرماتیک سعی می‌کند مشکل بوجود آمده را درمان کند. این فرایند معمولا  به  ترمیم با دست معروف است.

پیچ‌ خوردگی بیضه باید خیلی سریع و در اسرع وقت با جراحی درمان شود تا خون به بیضه‌ها دوباره جریان یابد. اگر جریان خون بیش از ۶ ساعت متوقف شود بافت بیضه از بین خواهد رفت.

جراحی بیضه تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود تا بیمار با آرامش به‌خواب رفته و هیچ دردی در طی فرایند جراحی احساس نکند. جراح متخصص با ایجاد برش کوچک در کیسه بیضه بیمار طناب اسپرماتیک  پیچ‌خورده را اصلاح می‌کند. با این عمل احتمال پیچ‌ خوردن دوباره بیضه وجود ندارد. بعد از اتمام جراحی محل برش‌ها بخیه می‌شوند.

بیضه نوزادی که دچار پیچ‌خوردگی شده‌ به ‌ندرت درمان می‌شود. اگر نوزاد قبل از تولد دچار مشکل پیچ‌خوردگی بیضه باشد تقریبا کاری برای نجات بیضه نمی‌توان انجام داد و در چنین شرایطی بیضه‌ تقریبا از دست رفته‌است. شرایط اورژانسی پزشکی در خصوص نوزادان همانند افراد دیگر نیست. در برخی موارد نوزادان بلافاصله بعد از تولد دچار چنین عارضه‌ای می‌شوند. این امر نیز معمولا منجر به از دست رفتن بیضه می‌شود.

 بسیاری از متخصصین اورولوژی اطفال با بیهوشی و مراقبت‌های خوب پس ازعمل می‌توانند ظرف چند ساعت و یا چند روز پس از تولد جراحی را انجام دهند. در طی این جراحی بیضه از بین رفته از بدن نوزاد خارج شده و پزشک با کمک بخیه‌هایی که می‌زند از پیچ‌خوردن بیضه دوم پیشگیری می‌کند.

بهبود


فرقی نمی‌کند که جراح در طی جراحی بیضه‌ها را از کیسه خارج کرده باشد و یا نکرده باشد، در کل دوره بهبود جراحی کیسه بیضه نیازمند زمان است. برخی مواقع بیماران برای تسکین درد ممکن است ب مدت چند روز داروی مسکن صرف کنند. درعرض چند روز و یا ۱ هفته بیمار می‌تواند به کار و یا مدرسه بازگردد. بهتر است بیمار به‌مدت چند هفته از انجام فعالیت‌ها و تمرینات ورزشی شدید خودداری کند.

نباید به بخیه‌های اطراف بیضه‌ها دست زد و بخیه‌ها نیز نباید در بیمار مشکلی ایجاد کنند. بخیه‌های اطراف بیضه‌ها برای جلوگیری از پیچ‌خوردن مجدد بیضه‌ها هستند. تغییر در نوع فعالیت و همچنین مصرف دارو نمی‌تواند مانع پیچ‌خوردن بیضه دیگر بیمار شود. تنها با بخیه‌های اطراف بیضه می‌توان از احتمال این وقوع پیشگیری کرد.  باز هم تاکید می‌شود که اگر احساس درد و یا تورم دارید حتما در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه کنید.

اگر پیچ‌خوردگی بیضه درمان نشود آسیب پایدار شده و ممکن است منجر به کوچک و جمع شدن بیضه شود. گاهی با درآوردن یک بیضه، بیضه دیگر بیمار کمی بزرگ‌تر از معمول می‌شود، این مورد به "هیپرتروفی جبرانی" در بیضه معروف است.

پیشگیری و پیش‌بینی


داشتن بیضه‌هایی که در کیسه بیضه به‌راحتی می‌چرخند و یا عقب و جلو حرکت می‌کنند معمولا یک ویژگی وراثتی است.  این بدین معناست که برخی از مردان ممکن است دارای این ویژگی باشند و برخی نباشند.

جراحی تنها راه پیشگیری از تورشن بیضه در مردانی است که مستعد این بیماری هستند. در طی جراحی بیضه‌ها به داخل کیسه بیضه متصل شده و دیگر نمی‌توانند آزادانه حرکت کنند.

معمولا پس از ۶ ساعت می‌توان بیشتر موارد (۹۰%) پیچ‌خوردگی بیضه را درمان کرد و نیازی به درآوردن بیضه (ارکیکتومی) نخواهد بود. اما اگر بیش از ۴۸ ساعت از پیچ‌خوردن بیضه گذشته باشد بیضه آسیب دیده باید از کیسه بیضه خارج شود.

به‌ندرت پیش می‌آید که پیچ‌خوردگی بیضه در هر دو بیضه رخ دهد. معمولا از هر ۱۰۰ نفر ۲ نفر دچار چنین عارضه‌ای می‌شوند. در آوردن یک بیضه هیچ مردی را از پدر شدن محروم نمی‌کند چرا که وجود یک بیضه هم برای تولید اسپرم و تخمک‌گذاری کفایت می‌کند. با وجود این‌که برداشتن بیضه آسیب‌دیده مشکلی در تولید تخمک ایجاد نمی‌کند اما مطالعات حاکی از آن است که تورشن بیضه موجب کاهش میزان اسپرم در مردان می‌شود.

اریکتومی یا همان جراحی برداشتن بیضه می‌تواند موجب تغییر تولید هورمون در نوزادان شود. گاهی خارج کردن بیضه آسیب‌دیده موجب بزرگ‌تر شدن بیضه سالم می‌شود. بهتر است مردان برای محافظت از بیضه سالم خود هنگام انجام ورزش و فعالیت‌های دیگر از پوشیدن لباس محافظ امتناع نکنند.