کلیه درد: علت و درمان

کلیه درد به درد ناشی از بیماری یا آسیب کلیه اطلاق می‌شود. ممکن است درد کلیه بصورت یک درد مبهم و یک طرفه در بالای شکم، پهلو یا کمر، احساس شود. اما درد در این نواحی اغلب مرتبط با کلیه‌ها نمی‌باشد. کلیه‌ها در پشت شکم و پایین دنده‌ها واقع شده‌اند که هر کدام در یک طرف ستون فقرات قرار گرفته‌اند. افراد اغلب از اینکه کلیه‌هایشان تا چه حد بالا قرار گرفته متعجب می‌شوند. بیشتر شرایطی که باعث درد کلیه می‌شوند تنها بر یک کلیه تاثیر می‌گذارند. تب و علائم ادراری اغلب همراه با درد کلیه می‌باشند.

در شرایط زیر بلافاصله به متخصص اورولوژی مراجعه نمایید:

  • درد مداوم، مبهم و یک طرفه در کمر یا پهلو
  • تب، بدن درد و خستگی
  • اخیراً مبتلا به عفونت ادراری بوده‌اید.

در صورت ابتلا به درد ناگهانی و شدید کلیه (با وجود خون در ادرار یا بدون آن) باید به دنبال مراقبت‌های پزشکی اورژانسی باشید. برای ارتباط با مطب دکتر اسلامی می‌توانید با شماره‌ ۰۹۱۲۰۲۶۲۷۴۰ تماس حاصل نمایید.

کلیه درد چیست؟


کلیه‌ها اندام جفتی هستند که متمایل به پشت بدن واقع شده‌اند و تا حدودی توسط دنده‌ها محافظت می‌شوند. کلیه چپ کمی بالاتر از کلیه سمت راست قرار دارد. درد کلیه‌ها اغلب در پهلوها یا پایین کمر درست زیر دنده‌ها رخ می‌دهد،‌ هر چند ممکن است این درد تا کشاله‌ی ران و بیضه‌ها کشیده شود. درد ناشی از فشار عضلانی، التهاب مفاصل و برخی مشکلات ستون فقرات می‌تواند به راحتی با درد کلیه اشتباه گرفته شود.

دلایل کلیه درد


درد کلیه ناشی از عفونت، التهاب، آسیب یا بزرگ شدن کلیه یا بیماری‌هایی که خارج از کلیه باعث انسداد مجرای ادرار می‌شوند، می‌باشد. پیلونفریت (عفونت کلیه) و سنگ کلیه شایع‌ترین دلایل کلیه درد هستند. بسیاری از شرایطی که موجب بزرگ شدن کلیه می‌شوند به تدریج و بدون درد زیاد رخ می‌دهند.

دلایل مجاری ادراری

کلیه درد ممکن است ناشی از بیماری‌ها، اختلالات یا مشکلات مجرای ادرار باشد، از جمله:

  • هیدرونفروز (بزرگ شدن حالب، لوله‌هایی که مثانه را تخلیه می‌کنند)
  • سرطان کلیه یا تومور
  • بیماری کلیه پلی‌کیستیک
  • عفونت های استرپتوکوکی مانند گلودرد استرپتوکوکی و زرد زخم
  • عفونت کلیه
  • سنگ کلیه
  • کیست‌های ساده‌ی کلیه

سایر دلایل

درد کلیه همچنین می‌تواند دلایل دیگری داشته باشد از جمله:

  • یکی از عوارض جانبی داروی برین زولامید (Azopt)، که یک داروی چشمی برای درمان آب سیاه است.
  • ضربه

دلایل جدی یا تهدید کننده‌ی کلیه درد

در برخی موارد ممکن است درد کلیه نشانه‌ی یک وضعیت جدی یا تهدید کننده‌ی حیات باشد که باید فوراً بررسی شود. این شرایط عبارتند از:

  • هیدرونفروز یا مشکلات کلیه در شخصی که تنها یک کلیه دارد.
  • پیلونفریت (عفونت کلیه)
  • آبسه کلیوی یا پری‌نفریک (آبسه در کلیه یا اطراف آن)
  • انفارکتوس کلیه (انسداد یک رگ در کلیه که منجر به آسیب و مرگ بافت می‌شود)
  • تروما (آسیب یا ضربه)

علائم کلیه درد


درد کلیه ممکن است همراه با علائم دیگری باشد که بسته به بیماری، اختلال یا مشکل زمینه‌ای متفاوت هستند. علائمی که بطور مکرر بر مجرای ادراری تاثیر می‌گذارند ممکن است سایر سیستم‌های بدن را نیز درگیر کنند.

علائم مجرای ادراری که ممکن است همراه با درد کلیه رخ دهند عبارتند از:

  • ادرار خونی یا به رنگ صورتی (هماچوری)
  • ادرار کدر
  • ادرار دشوار یا دردناک یا سوزش در هنگام ادرار
  • ادرار بدبو
  • تکرر ادرار 
  • نیاز فوری به دفع ادرار
  • شب ادراری

کلیه درد ممکن است همراه با علائمی مرتبط با سایر سیستم‌های بدن باشد از جمله:

  • تپش نامنظم قلب (آریتمی)
  • خستگی
  • تب با یا بدون لرز
  • احساس ناخوشی کلی
  • اسپاسم عضلانی
  • تغییرات ناخن
  • حالت تهوع با یا بدون استفراغ
  • دوره‌های قاعدگی دردناک
  • ابتلا به عفونت به تازگی
  • کاهش وزن ناخواسته

علائم جدی که ممکن است نشان دهنده یک وضعیت تهدیدکننده‌ی حیات باشند

در برخی موارد درد کلیه ممکن است نشانه‌ای از یک وضعیت تهدیدکننده باشد که باید فوراً کنترل شود. در صورتی که شما یا یکی از نزدیکانتان هر یک از این علائم را داشتید باید به دنبال مراقبت پزشکی فوری باشید:

  • تغییر در میزان هوشیاری برای مثال غش کردن یا عدم واکنش
  • تب بالا (بیشتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد)
  • عدم تولید ادرار
  • تند تنفسی (تاکی پنه)
  • ضربان بالای قلب (تاکی کاردی) یا تپش نامنظم قلب
  • درد شدید

عوارض احتمالی


از آنجایی که درد کلیه می‌تواند ناشی از بیماری‌های جدی باشد، عدم درمان ممکن است منجر به عوارض جدی و آسیب‌های دائمی شود. پس از اینکه دلیل زمینه‌ای تشخیص داده شد، پیروی از برنامه‌ی درمانی که پزشک جهت کاهش خطر عوارض احتمالی تعیین می‌کند، ضروری است، این عوارض عبارتند از:

  • نارسایی حاد کلیه 
  • آسیب کلیوی
  • گسترش سرطان
  • گسترش عفونت
  • انسداد حالب (انسداد لوله‌ای که ادرار را از کلیه به مثانه می‌برد)

تشخیص


برای تشخیص وضعیت شما، پزشک چندین سوال را در رابطه با درد کلیه می‌پرسد، از جمله:

  • چه زمانی برای اولین بار متوجه درد کلیه شدید؟
  • آیا می‌توانید درد خود را توصیف کنید؟
  • آیا قبلاً درد مشابهی داشته‌اید؟
  • آیا قبلاً مشکلات کلیوی داشته‌اید؟
  • آیا پیش از ابتلا به کلیه درد، عفونت داشتید؟
  • آیا علائم دیگری دارید؟
  • چه داروهایی مصرف می‌کنید؟

سپس پزشک معمولاً سابقه‌ی پزشکی بیمار را گرفته و یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. آزمایش‌های اولیه معمولاً شامل شمارش کامل خون، تست عملکرد کلیه (کراتینین و نیتروژن اوره خون)، و آزمایش ادرار می‌باشند.

اگر احتمال سنگ کلیه وجود داشته باشد، سی تی اسکن یا سونوگرافی از کلیه انجام می‌شود؛ ممکن است تصویربرداری با اشعه ایکس از شکم تجویز شود. سی تی اسکن از شکم یا لگن با کنتراست یا ام آر آی و آرتوگرافی نیز ممکن است برای تشخیص یا تمایز بین دلایل زمینه‌ای کلیوی و غیر کلیوی درد پهلو توصیه شوند.

درمان کلیه درد


درمان بستگی به دلیل، ‌شدت درد و چگونگی وضعیت کلی بیمار دارد. ممکن است تشخیص داده شود که درد با درمان‌های ساده‌ای مانند پاراستامول قابل درمان است.

برخی بیماران ممکن است بطور خود به خود سنگ‌های کوچک کلیه (معمولاً با قطر کمتر از حدوداً ۶ میلی‌متر) را دفع کنند (ادرار سنگ‌های کلیه را به خارج از حالب یا مجرای ادرار هدایت می‌کند) و در نتیجه درد برطرف می‌شود.

همچنین در صورت وجود درد کمر همراه با هر یک از شرایط زیر باید به یک پزشک مراجعه نمایید:

  • تغییر رنگ ادرار
  • تب
  • احساس ناخوشی

عفونت‌هایی مانند عفونت مجرای ادرار و کلیه معمولاً نیاز به درمان با آنتی‌بیوتیک همراه با داروهای مسکن دارند. اگر سنگ‌های کلیه بطور کامل باعث انسداد حالب شده باشند یا قطر آنها حدود ۶ میلی‌متر یا بیشتر باشد، ممکن است نیاز به جراحی اورولوژی باشد.

سایر دلایل زمینه‌ای درد پهلو ممکن است نیاز به روش‌های درمانی مشابه و همزمان جهت کنترل درد داشته باشند. هر چند بیماران مبتلا به مشکلات شناخته شده‌ی کلیه یا نقص عملکرد کلیه نباید با داروهای ضد دردی که یا از کلیه عبور می‌کنند یا باعث آسیب‌های کلیوی بیشتر می‌شوند، درمان شوند.